Khám phá di tích tháp Chăm ở Gia Lai: dấu ấn vọng từ quá khứ

Du lịch tại vùng đất Gia Lai, ngoài những danh lam thắng cảnh nức tiếng thì hẳn rằng bạn sẽ không thể bỏ qua được những di tích tháp Chăm cổ nổi tiếng. Nơi đây sở hữu bộ sưu tập các di tích tháp Chăm đồ sộ, và nổi bật với những điểm nhấn về nghệ thuật kiến trúc và điêu khắc đẹp bậc nhất nước. Vì từng là kinh đô của vương quốc Chăm Pa xưa nên rất nhiều di tích tháp Chăm ở Gia Lai đã có tuổi đời ngót nghét ngàn năm và trở thành điểm dừng chân không thể bỏ lỡ trong mắt những người đam mê văn hóa. 

Bật mí các di tích tháp Chăm ở Gia Lai tuyệt đẹp 

1. Tháp Bánh Ít

Tháp Bánh Ít hay còn được biết đến với tên gọi khác là Tháp Bạc, tọa lạc tại thôn Đại Lễ, xã Tuy Phước, tỉnh Gia Lai. Nơi đây cách trung tâm thành phố Quy Nhơn cũ khoảng 20 km. Ngọn tháp được xây dựng vào khoảng thời gian cuối thế kỷ XI đến đầu thế kỷ XII, tọa lạc ở một ngọn đồi cao nằm ở chính giữa của hai nhánh sông Kôn. Di tích tháp Chăm ở Gia Lai này là một quần thể lớn bao gồm 4 tháp với tên gọi là Tháp Cổng, Tháp Bia, Tháp Hỏa, Tháp Chính. Trong đó, Tháp Chính là ngọn tháp cao nhất với chiều cao 22 m. Nếu như nhìn từ xa thì không gian của quần thể tháp này tựa như một chiếc bánh ít – một đặc sản nổi tiếng của Bình Định, nên người ta mới đặt tên gọi là Tháp Bánh Ít.

Quần thể tháp Bánh Ít Gia Lai nhìn từ xa. Ảnh: @anhtaibber

Theo các chuyên gia thì Tháp Bánh Ít ở Gia Lai là một trong những kiệt tác của nghệ thuật kiến trúc Chăm với những đường nét kết hợp hài hòa giữa phong cách Mỹ Sơn A1 và Bình Định, mang đến những điểm nhấn độc đáo bởi các hoa văn, đường nét, tượng điêu khắc… Đây là nơi thờ cúng các vị thần nổi tiếng trong văn hóa Chăm như Hindu Shiva, Vishnu, Ganesha, cũng là nơi tổ chức các nghi lễ tôn giáo lớn của đồng bào người Chăm. Đến nay, mặc dù đã trải qua nhiều thế kỷ nhưng vẻ đẹp của Tháp Bánh Ít vẫn còn được lưu giữ nguyên vẹn, là biểu tượng cho sự bền bỉ và sáng tạo của người Chăm xưa.

2. Tháp Đôi

Tháp Đôi ở Gia Lai còn được biết đến là Tháp Hưng Thạnh, nằm ở đường Trần Hưng Đạo, phường Quy Nhơn, cũng là một trong những địa điểm du lịch rất nổi tiếng. Di tích tháp Chăm ở Gia Lai này là một quần thể với hai tòa tháp lớn, trong đó một tháp có chiều cao 20 m và một tháp có chiều cao 18 m, nằm liền kề nhau. Cả hai ngọn tháp này đều có kiến trúc rất ấn tượng với ba phần chính là chân tháp bao gồm các khối đá và gạch được xếp chồng lên nhau một cách vững chãi, phần thân tháp là một khối vuông lớn và đỉnh tháp là những mặt cong được tạo thành bởi gạch nung xếp một cách rất đặc biệt, khít chặt với nhau.

Kiến trúc ở Tháp Đôi được thể hiện rất ấn tượng với dáng vẻ của những ngôi đền Khmer thời Ăng-co Vát, được thể hiện rất rõ nét qua các họa tiết như chim thần Garuda, hình đầu voi mình sư tử, người ngồi có 6 hoặc 8 tay. Bên trong Tháp Đôi có thờ linh vật Yoni và Linga với hình tượng của chiếc cối đá và chiếc chày giã gạo.

Nằm ở trung tâm phường Quy Nhơn, tháp Đôi là điểm check-in quen thuộc. Ảnh: @peeter_z

3. Tháp Dương Long

Nói đến những di tích tháp Chăm ở Gia Lai nổi tiếng thì hẳn rằng Tháp Dương Long là cái tên rất nổi tiếng. Cụm tháp Chăm cổ này tọa lạc ở địa phận của thôn Vân Tường và thôn An Chánh của xã Bình An, tỉnh Gia Lai.

Tháp Dương Long được xây dựng từ thời của vua Jaya Indravarman của Chăm Pa trong khoảng thế kỷ XII. Đây là một quần thể bao gồm 3 ngọn tháp nằm liền kề nhau, giống thẳng hàng theo trục Bắc – Nam, và tất cả các cửa chính của ngọn tháp đều quay về hướng Đông.

Trong quần thể này thì Tháp Giữa có chiều cao 42 m và hai tháp ở hai bên có chiều cao là 38 m. Cả cụm tháp này đều có chung những đường nét thiết kế khi được chia thành các phần rất rõ ràng gồm đế, thân và mái tháp. Phần đế của các tháp đều được xây rất cao, vững chãi. Phần thân được trang trí rất nhiều các họa tiết, đường nét hoa văn đặc trưng trong văn hóa Chăm. Theo các nhà nghiên cứu thì ở Tháp Dương Long Gia Lai, mặc dù thể hiện rất rõ nét những đặc trưng kiến trúc Chăm Pa nhưng cũng có chịu sự ảnh hưởng của nghệ thuật Khmer. Trên những ngọn tháp, các hình tượng như chim thần Garuda, Kala, thủy quái Makara, voi, rắn, khỉ, Gajasimha… được xuất hiện khá nhiều. Trong các công trình kiến trúc Chăm ở Đông Nam Á thì Tháp Dương Long được biết đến là một trong những tòa tháp lớn nhất, đồng thời đây cũng là một trong những ngọn tháp Chăm đẹp nhất tại Việt Nam.

Dương Long là cụm tháp Chăm lớn nhất ở Đông Nam Á hiện tại. Ảnh: ST

4. Tháp Hòn Chuông

Tháp Hòn Chuông là di tích tháp Chăm ở Gia Lai khá đặc biệt khi nằm trên một khối đá lớn ở độ cao 800 m với địa thế vô cùng hiểm trở. Gắn liền với ngọn tháp này vẫn còn rất nhiều ẩn số chưa có lời giải. Người ta vẫn đang rất tò mò về mục đích xây dựng của ngọn tháp này và cách mà người Chăm xưa kia có thể lên tới tận đỉnh núi để vận chuyển các vật liệu và xây dựng.

Từ những dấu vết còn lại của Tháp Hòn Chuông, các nhà nghiên cứu cho biết đây là một công trình kiến trúc của người Chăm Pa cổ, đồng thời cũng là ngọn tháp Chăm có vị trí xây dựng cao nhất Việt Nam hiện tại, nằm ở độ cao lên đến 800 m so với mực nước biển. Tháp Hòn Chuông hiện tại có chiều cao khoảng 7 m, mỗi bên cạnh dài khoảng 8,5 m với phần thân vuông thẳng, khi lên đến đỉnh thì thu dần. Ở đây hoàn toàn không có hoa văn hay những họa tiết cầu kỳ như các ngọn tháp Chăm khác mà tương đối giản đơn. Hiện tại, các nhà nghiên cứu vẫn đang còn băn khoăn về ý nghĩa của Tháp Hòn Chuông. Người ta cho rằng có thể đây là một đài quan sát quân sự, nhưng cũng có thể là một biểu tượng tôn giáo bởi nhìn từ xa Tháp Hòn Chuông trông giống như một Linga khổng lồ, là một biểu tượng phồn thực quen thuộc trong Hindu giáo.

Hòn Chuông toạ lạc trên một đỉnh núi ở độ cao 800m so với mực nước biển. Ảnh: Bảo tàng điêu khắc Chăm.

5. Tháp Bình Lâm

Trong các di tích tháp Chăm ở Gia Lai, Tháp Bình Lâm là một trong những ngọn tháp có những giá trị về văn hóa, tín ngưỡng và lịch sử rất đặc biệt. Ngọn tháp này nằm ở thôn Bình Lâm, thuộc địa phận của xã Tuy Phước, tỉnh Gia Lai. Nếu như đa số những ngọn tháp Chăm khác đều được xây dựng ở những ngọn đồi cao hoặc địa thế cao thì Tháp Bình Lâm lại nằm ở giữa một cánh đồng bằng phẳng. Ngọn tháp này có kiến trúc rất đẹp với hình trụ vuông, mỗi một bên cạnh rộng 11,5 m, chiều cao 20 m, được chia thành 4 tầng vươn mình lên bầu trời xanh thẳm.

Phần thân của Tháp Bình Lâm được trang trí bởi rất nhiều các họa tiết hài hòa và đẹp mắt. Tháp Bình Lâm tọa lạc ở khu vực trung tâm của Thành Đồ Bàn, vốn được biết đến là trung tâm tạm thời của vương triều Chăm Pa xưa. Chính vì vậy, đây không chỉ là một ngọn tháp Chăm có kiến trúc đẹp mà còn là một biểu tượng gợi nhớ về một thời kỳ huy hoàng của vương quốc Chăm Pa xưa.

Tháp Bình Lâm nằm sừng sừng giữa một vùng đồng bằng rộng lớn. Ảnh: @cheatboivietnam.

6. Tháp Cánh Tiên

Tháp Cánh Tiên cũng là di tích tháp Chăm ở Gia Lai rất nổi tiếng. Ngọn tháp này tọa lạc ở khu vực phường An Nhơn, tỉnh Gia Lai, cũng là một trong những vị trí quan trọng đã từng tồn tại một kinh đô lẫy lừng của vương quốc Chăm Pa xưa. Theo đó, khu vực Thành Đồ Bàn ở Gia Lai hiện tại từng là trung tâm quyền lực của vương triều Vijaya từ thế kỷ thứ X cho đến thế kỷ thứ XV. Do đó, ngọn Tháp Cánh Tiên được xây dựng ở đây có vai trò rất quan trọng, là một trong những công trình kiến trúc tiêu biểu của văn hóa Chăm.

Tháp Cánh Tiên nhìn từ xa tựa như một khối gạch nung màu nâu đỏ khổng lồ vươn thẳng giữa nền trời. Ngọn tháp được xây dựng theo kiểu hình trụ vuông, bao gồm 4 tầng, càng lên cao càng thu nhỏ dần, chiều cao khoảng 20 m. Ở mỗi góc trên bốn tầng đều có các tháp trang trí. Các chi tiết đá ở ngọn Tháp Cánh Tiên được chạm khắc rất tỉ mỉ và tạo thành các hình dáng đa dạng như cánh chim bay. Từ khu vực vai tháp trở lên thì bốn phía tháp đều bung nở những đường nét rất mềm mại, được ví von tự như những cánh tiên đang vươn lên trời cao. Do đó, người ta đã đặt tên cho ngọn tháp này là Tháp Cánh Tiên.

Cùng với tên gọi thì tháp Cánh Tiên có kiến trúc rất đẹp. Ảnh: ST

7. Tháp Phú Lốc

Tháp Phú Lốc ở Gia Lai còn được biết đến với nhiều tên gọi khác như Tháp Thốc Lốc, Tháp Vàng hay Tháp Phốc Lốc... Ngọn tháp này tọa lạc ở phường An Nhơn, tỉnh Gia Lai, cách trung tâm Quy Nhơn khoảng 35 km. Tháp Phú Lộc được xây dựng trên một ngọn đồi cao khoảng 76 m, nổi bật ngay giữa một vùng đồng bằng rộng lớn. Ngọn tháp tựa như một ngọn hải đăng khổng lồ ở trên cạn, rất nổi bật và thu hút. Vẻ đẹp của Tháp Phú Lốc rất ấn tượng khi vừa có nét uy nghi, ngạo nghễ nhưng cũng có nét trầm mặc nhẹ nhàng. Check-in tại đây, du khách ngoài ngắm nhìn được vẻ đẹp độc đáo của công trình kiến trúc Chăm ấn tượng thì còn có thể chiêm ngưỡng vẻ đẹp của cảnh sắc bốn bề. Di tích tháp Chăm ở Gia Lai này đã được công nhận là di tích kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia từ năm 1995.

Tháp Phú Lốc vừa uy nghi ngạo nghễ, vừa trầm mặc. Ảnh: lyda_hak

8. Tháp Thủ Thiện

Tháp Thủ Thiện tọa lạc ở địa phận của xã Tây Sơn, tỉnh Gia Lai. Đây là một trong những di tích tháp Chăm nổi bật với kiến trúc ấn tượng, có niên đại từ khoảng thế kỷ XII. Tương tự như nhiều tháp Chăm khác thì Tháp Thủ Thiện cũng được xây dựng trên một gò đất cao, tọa lạc giữa một cánh đồng bao la. Với vẻ đẹp kiến trúc tuyệt sắc hài hòa cùng cảnh sắc thiên nhiên đã tạo thành một điểm đến ấn tượng.

Ngọn tháp này bao gồm phần thân cùng với 3 tầng ở phía trên được mô phỏng theo kiểu thân tháp. Cấu trúc của các phần này đều đồng dạng, nhỏ dần về phía bên trên. Ở các góc của mỗi tầng đều có các tháp nhỏ trang trí, kết hợp với các hoa văn và phù điêu rất tinh xảo.

Dù có quy mô nhỏ nhất trong các di tích tháp Chăm ở Gia Lai, thế nhưng Tháp Thủ Thiện lại thể hiện đầy đủ nhất những yếu tố đặc trưng của phong cách tháp Chăm. Đây cũng là một trong những điểm đến tuyệt vời với du khách.

Thủ Thiện là ngọn tháp Chăm ở Gia Lai có quy mô nhỏ nhất. Ảnh: minhnguyentri

Các di tích tháp Chăm ở Gia Lai không chỉ đơn thuần là những công trình kiến trúc nghệ thuật tôn giáo độc đáo, thể hiện sự tài hoa và trí tuệ của người Chăm xưa kia, mà còn là biểu tượng cho văn hóa lịch sử. Hành trình khám phá những ngọn tháp Chăm nổi tiếng ở đây cũng là một trải nghiệm tuyệt vời để bạn hiểu hơn về một nền văn hóa từng rực rỡ trong quá khứ, đồng thời có cơ hội chiêm ngưỡng những công trình kiến trúc vượt thời gian với vẻ đẹp trường tồn.

Nguyệt Cát (Tổng hợp) - luhanhvietnam.com.vn 

Ảnh: Internet